సమాచార హక్కు చట్టం (RTI)-సామాన్యుడి చేతిలో శక్తివంతమైన ఆయుధం
భారత ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రతి పౌరుడికి అందిన ఒక మహత్తరమైన సాధనం సమాచార హక్కు చట్టం,2005 (Right to Information Act, 2005).
ఈ చట్టం ప్రభుత్వ కార్యకలాపాల్లో పారదర్శకతను (Transparency) మరియు జవాబుదారీతనాన్ని (Accountability) పెంచడానికి ఉద్దేశించబడింది.ప్రభుత్వ పనితీరు గురించి,పాలనా వ్యవహారాల గురించి తెలుసుకునే హక్కును ఇది పౌరులకు కల్పించింది.
చట్టం లక్ష్యం:ప్రజాస్వామ్యం సక్రమంగా పనిచేయాలన్నా,అవినీతిని అరికట్టాలన్నా,ప్రభుత్వాలు ప్రజలకు జవాబుదారీగా ఉండాలన్నా,పౌరులకు విషయ పరిజ్ఞానం ఉండడం,సమాచారంలో పారదర్శకత చాలా ముఖ్యం.ఈ లక్ష్యాన్ని సాధించేందుకే ఈ చట్టాన్ని తీసుకువచ్చారు.
మీ హక్కు ఏమిటి?
ఈ చట్టం కింద,ఏ భారత పౌరుడైనా ప్రభుత్వ సంస్థల (కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ఆధీనంలో ఉన్న లేదా గణనీయంగా నిధులు పొందుతున్న) వద్ద ఉన్న ఏ సమాచారాన్నైనా కోరవచ్చు.ఇందులో ఇవి ఉంటాయి.
- పనులను,పత్రాలను,రికార్డులను తనిఖీ చేయడం.
- రికార్డుల నుండి నోట్సులు లేదా సారాంశాలు తీసుకోవడం,లేదా వాటి ధృవీకరించిన ప్రతులు (Certified Copies) పొందడం.
- ఏదైనా వస్తువు యొక్క ధృవీకరించిన నమూనాలు (Certified Samples) పొందడం.
- కంప్యూటర్లలో లేదా ఇతర ఎలక్ట్రానిక్ రూపంలో నిక్షిప్తం చేసిన సమాచారాన్ని డిస్కెట్లు ఫ్లాపీలు,టేపుల రూపంలో పొందడం.
సమాచారం ఎలా అడగాలి?
- దరఖాస్తు: మీరు సమాచారం కోరుతున్న ప్రభుత్వ కార్యాలయంలోని పౌర సమాచార అధికారి (Public Information Officer – PIO) లేదా సహాయ పౌర సమాచార అధికారి (Assistant PIO) కి దరఖాస్తు చేయాలి.
- భాష: దరఖాస్తును ఇంగ్లీషు,హిందీ లేదా మీ రాష్ట్ర అధికార భాషలో వ్రాయవచ్చు.
- రుసుము: సాధారణంగా దరఖాస్తు రుసుము రూ.10/- ఉంటుంది.దారిద్ర్య రేఖకు దిగువన (BPL) ఉన్నవారు రుసుము చెల్లించనవసరం లేదు.
*సమయం: దరఖాస్తు అందిన 30 రోజుల్లోగా సమాచారాన్ని అందించాలి.ఒకవేళ అది వ్యక్తి జీవితానికి,స్వేచ్ఛకు సంబంధించిన సమాచారం అయితే,48 గంటల్లోగా అందించాలి.
చట్టం ప్రాముఖ్యత:
సమాచార హక్కు చట్టం కేవలం ఒక చట్టం మాత్రమే కాదు,ఇది పౌరులు తమ హక్కుల గురించి తెలుసుకోవడానికి,ప్రభుత్వ పాలనలో చురుకుగా పాల్గొనడానికి,తప్పులను ప్రశ్నించడానికి మరియు అంతిమంగా అవినీతిని అంతం చేయడానికి ఉపయోగపడే ప్రజా సాధికారతకు చిహ్నం.సామాన్య ప్రజలు ఈ చట్టం గురించి అవగాహన పెంచుకుని,సక్రమంగా వినియోగించుకున్నప్పుడే,ప్రజాస్వామ్యం మరింత బలోపేతం అవుతుంది.
ముఖ్య గమనిక:
దరఖాస్తుదారు కోరిన సమాచారం ఇవ్వడానికి నిరాకరించినా లేదా నిర్ణీత సమయంలో సమాచారం అందించకపోయినా,పౌరులు అప్పీల్ చేసుకోవడానికి కేంద్ర/రాష్ట్ర సమాచార కమిషన్లను ఆశ్రయించవచ్చు.తప్పు చేసిన అధికారులకు చట్టం ప్రకారం జరిమానా విధించే అవకాశం కూడా ఉంది.
About The Author
