ప్రస్తుతం ప్రపంచవ్యాప్తంగా నెలకొని ఉన్న ఎల్నినో వాతావరణ పరిస్థితులు భారతదేశ వ్యవసాయ రంగంపై తీవ్రమైన ప్రభావాన్ని చూపుతున్నాయి. 2026 సంవత్సరంలో భారతదేశం దాదాపు 2009 తర్వాత అత్యంత బలహీనమైన నైరుతి ఋతుపవనాలను ఎదుర్కొంటోంది, దేశవ్యాప్తంగా వర్షపాతం సగటు కంటే 15% వరకు లోపంగా నమోదైంది. ఇండియన్ మెటీరియాలజికల్ డిపార్ట్మెంట్ (ఐ.ఎం.డి) మరియు అంతర్జాతీయ వాతావరణ సంస్థల అంచనాల ప్రకారం, ఎల్నినో పరిస్థితులు 2027 ఫిబ్రవరి వరకు కొనసాగే అవకాశం ఉంది, ఇది రాబోయే ఈశాన్య ఋతుపవనాలపై కూడా తీవ్ర ప్రభావం చూపనుంది. ఈ నేపథ్యంలో, రైతులు ముందస్తు జాగ్రత్తలు తీసుకోకపోతే గతంలో నైరుతి ఋతుపవనాల లోపం వల్ల సంభవించిన నష్టం కంటే మరింత తీవ్రమైన ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదుర్కోవాల్సి వస్తుంది.
ఎల్నినో వాతావరణ పరిణామం వల్ల తక్కువ వర్షపాతం, తీవ్రమైన కరువు పరిస్థితులు ఏర్పడి వ్యవసాయ రంగానికి పెద్ద సవాలుగా పరిణమిస్తున్న తరుణంలో, రైతులు తక్షణమే ప్రత్యామ్నాయ సాగు పద్ధతులను వేగవంతంగా స్వీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. నీటి ఎద్దడిని తట్టుకోవడానికి ఎక్కువ నీరు అవసరమయ్యే వరి వంటి సంప్రదాయ పంటల స్థానంలో జొన్నలు, సజ్జలు, రాగులు వంటి తక్కువ నీటితో పండే తృణధాన్యాలు (చిరుధాన్యాలు) లేదా పెసర్లు, మినుములు వంటి ఆరుతడి పంటల సాగుకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి. నీటి వినియోగాన్ని సమర్థవంతంగా నిర్వహించేందుకు బిందు (డ్రిప్), స్ప్రింక్లర్ సేద్య పరికరాలను వినియోగించడంతో పాటు, నేలలో తేమను ఎక్కువ కాలం కాపాడేందుకు పొలంలో ఆకులు, గడ్డితో మల్చింగ్ చేయడం మరియు సేంద్రీయ ఎరువులను వాడటం ఎంతో మేలు చేస్తుంది. అంతేకాకుండా, సమగ్ర పంటల నిర్వహణ, వర్షపు నీటి నిల్వ విధానాలు (ఫార్మ్ పాండ్స్) పాటించడం వల్ల భూగర్భ జలమట్టం పడిపోకుండా కాపాడుకోవచ్చు. రాబోయే రోజుల్లో వాతావరణ శాఖ ఇచ్చే హెచ్చరికలను ఎప్పటికప్పుడు గమనిస్తూ, వాతావరణ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా ఎరువులు, నీటి యాజమాన్య సూత్రాలను వర్తింపజేస్తూ పంటల ఇన్సూరెన్స్ ముందస్తుగా చేసుకోవడం ద్వారా రైతులు ఎల్నినో కలిగించే తీవ్ర ఆర్థిక నష్టాల నుండి తమను తాము కాపాడుకోవచ్చు.
పంటల ఎంపికలో వ్యూహాత్మక మార్పులు అత్యవసరం
ఎల్నినో ప్రభావిత కాలంలో రైతులు సాంప్రదాయకంగా సాగు చేసే నీటిని ఎక్కువగా వినియోగించే పంటలకు దూరంగా ఉండాలి. వరి, చెరకు, మొక్కజొన్న వంటి పంటలు ఎకరానికి 40-60 ఎకరం-అంగుళాల నీటిని వినియోగిస్తాయి, ఇటువంటి పరిస్థితుల్లో ఇవి ఆర్థికంగా లాభదాయకం కావు. బదులుగా, వర్షాభావాన్ని తట్టుకునే వంగడాలపై దృష్టి సారించాలి. ఎల్నినో ప్రభావం వల్ల తీవ్రమైన నీటి ఎద్దడి ఏర్పడే అవకాశాలు ఉన్నందున, రైతులు తమ పంటల ఎంపికలో వేగవంతమైన, వ్యూహాత్మక మార్పులు చేయడం అత్యంత ఆవశ్యకం. ఎకరానికి దాదాపు 40 నుండి 60 ఎకరం-అంగుళాల నీటిని వినియోగించే వరి, చెరకు, మొక్కజొన్న వంటి సాంప్రదాయ పంటలను సాగు చేయడం ద్వారా ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో తీవ్ర ఆర్థిక నష్టాలు చవిచూసే ప్రమాదం ఉంది. అందువల్ల తక్కువ నీటితో, 75 నుండి 110 రోజుల వ్యవధిలోనే చేతికి వచ్చే తక్కువ కాలపరిమితి వంగడాలను ఎంచుకోవడం సమంజసం. ఒకవేళ వరి సాగు తప్పనిసరి అయితే, వర్షాభావాన్ని సమర్థవంతంగా తట్టుకునే డి.ఆర్.ఆర్ ధన్ 58, డి.ఆర్.ఆర్ ధన్ 44 వంటి ప్రత్యేక వంగడాలను సాగు చేయాలి. వీటితో పాటు నీటి ఎద్దడిని తట్టుకునే కందులు, పెసలు, మినుములు వంటి పప్పుధాన్యాలు, అలాగే జొన్నలు, సజ్జలు, రాగులు, కొర్రలు వంటి చిరుధాన్యాల సాగుకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం ద్వారా నీటి వినియోగాన్ని గణనీయంగా తగ్గించవచ్చు. ఈ ప్రత్యామ్నాయ పంటలకు ప్రభుత్వం అందించే కనీస మద్దతు ధర (MSP)తో పాటు మార్కెట్లో మంచి డిమాండ్ ఉండటంతో, తక్కువ నీటి లభ్యత ఉన్నప్పటికీ రైతులు స్థిరమైన దిగుబడితో పాటు ఆశించిన స్థాయిలో ఆర్థిక లాభాలను పొందే అవకాశం ఉంటుంది.
నీటి యాజమాన్యంలో ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం వినియోగం
ఎల్నినో వంటి విపత్కర వాతావరణ పరిస్థితుల వల్ల ఎదురయ్యే తీవ్రమైన నీటి కొరతను అధిగమించడానికి, రైతులు సంప్రదాయ విధానాలను పక్కనబెట్టి ఆధునిక, శాస్త్రీయ నీటి యాజమాన్య పద్ధతులను అనుసరించడం అత్యంత ఆవశ్యకం. సాధారణ పద్ధతుల్లో కాలువల ద్వారా నీరు పారించడం వల్ల జరిగే వృథాను అరికట్టేందుకు, బిందు సేద్యం (డ్రిప్ ఇరిగేషన్), తుంపర సేద్యం (స్ప్రింక్లర్) వంటి సూక్ష్మ సేద్య విధానాలను విస్తృతంగా వినియోగించాలి; ఈ పద్ధతుల ద్వారా నీరు నేరుగా మొక్కల వేర్లకే అందడం వల్ల దాదాపు 40 నుండి 60 శాతం వరకు అమూల్యమైన జలవనరులను ఆదా చేయవచ్చు. దీనికి తోడు, అరుదుగా కురిసే వర్షపు నీటిని ప్రతి బొట్టునూ ఒడిసిపట్టుకోవడానికి పొలాల్లో వ్యవసాయ కుంటలు (ఫార్మ్ పాండ్స్), చెక్ డ్యామ్లు, ఇంకుడు గుంతలు (రీఛార్జ్ పిట్స్) వంటి నిర్మాణాలు చేపట్టి, సామూహిక భాగస్వామ్యంతో వాటర్షెడ్ మేనేజ్మెంట్ పద్ధతులను అమలు చేయడం ద్వారా గ్రౌండ్ వాటర్ (భూగర్భ జలాలు) పెంపొందించుకోవచ్చు. వాతావరణ వేడికి నేలలోని తేమ త్వరగా ఆవిరైపోకుండా నివారించడానికి, పంట అవశేషాలు లేదా ప్లాస్టిక్ షీట్లతో నేలను కప్పే ‘మల్చింగ్’ విధానాన్ని పాటించడం ద్వారా 30 శాతం మేర నీటి ఆవిరిని తగ్గించి, మొక్కలకు అవసరమైన తేమను ఎక్కువ కాలం నిలుపుకోవచ్చు. ఎల్నినో కాలంలో వాతావరణం అనూహ్యంగా మారి అకస్మాత్తుగా భారీ వర్షాలు కురిసినప్పుడు, పొలంలో నీరు నిలిచిపోయి వేరు కుళ్ళు తెగుళ్లు రాకుండా ఉండేందుకు ముందు జాగ్రత్తగా పకడ్బందీ డ్రైనేజీ (మురుగు నీటి పారుదల) వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసుకోవాలి. వీటన్నింటికీ అదనంగా, నేలలో ఎంత తేమ ఉందో కచ్చితంగా తెలుసుకునేందుకు సాయిల్ మాయిశ్చర్ సెన్సార్లను వాడటం మరియు ఎప్పటికప్పుడు వాతావరణ డేటాను విశ్లేషించి సరైన సమయంలోనే నీటిని అందించే ఇరిగేషన్ షెడ్యూలింగ్ వంటి అత్యాధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానాలను వ్యవసాయంలో మిళితం చేయడం ద్వారా, ఎల్నినో విపత్తులోనూ నీటిని అత్యంత పొదుపుగా వాడుకుంటూనే రైతులు స్థిరమైన, మెరుగైన దిగుబడులు సాధించవచ్చు.
విత్తనం వేసే సమయం మరియు సాగు పద్ధతుల్లో జాగ్రత్తలు
ఎల్నినో వంటి ప్రభావిత కాలంలో వాతావరణ పరిస్థితుల్లో సరైన సమయంలో విత్తనం వేయడం మరియు సరైన సాగు పద్ధతులను పాటించడం పంట దిగుబడిని నిర్దేశించే అత్యంత కీలకమైన అంశాలు. సాధారణ కాలంతో పోలిస్తే ఎల్నినో ప్రభావం ఉన్నప్పుడు విత్తనాలు నాటడం ఆలస్యమైతే, పంట ఎదిగే తరుణంలో తీవ్ర నీటి కొరత ఏర్పడి దిగుబడులు ఘోరంగా పడిపోయే ప్రమాదం ఉంది; అందువల్ల వాతావరణ శాఖ ఇచ్చే హెచ్చరికలను ఎప్పటికప్పుడు గమనిస్తూ, వర్షాలు ప్రారంభమయ్యే ముందే మడులను సిద్ధం చేసుకుని, నేలలో తగినంత తేమ లభ్యమైన వెంటనే విత్తే ప్రక్రియను పూర్తి చేయాలి. విత్తే సమయంలో సాంప్రదాయ చల్లే పద్ధతికి దూరంగా ఉంటూ, ‘లైన్ సోవింగ్’ (వరుసల వారీగా విత్తనం వేయడం) పద్ధతిని పాటించడం వల్ల మొక్కల మధ్య సరైన దూరం నిలిచి, నీటి వినియోగం గణనీయంగా ఆదా అవ్వడమే కాకుండా, కలుపు తీత, పురుగుమందుల పిచికారీ మరియు పంట అంతరకృషి పనులు అత్యంత సులభతరమవుతాయి. విత్తే ముందు విత్తన శుద్ధి తప్పనిసరిగా చేయడం ద్వారా మొలక శాతాన్ని పెంచి, ప్రారంభ దశలోనే వచ్చే వేరుకుళ్లు, సిలిండ్ర తెగుళ్ల నుంచి పంటను రక్షించుకోవచ్చు. దీనికి తోడు, ముందుగానే నేల పరీక్షలు నిర్వహించి, భూమిలోని పోషక లోపాలకు అనుగుణంగానే ఎరువుల మోతాదును సమతుల్యంగా అందించాలి. అలాగే, నేలలోని అమూల్యమైన నీరు మరియు పోషకాలను పంట మాత్రమే వినియోగించుకునేలా చూసేందుకు, సరైన సమయంలో హెర్బిసైడ్లు (కలుపు నాశనులు) లేదా యాంత్రిక పరికరాలను ఉపయోగించి కలుపు మొక్కలను నివారించడం ద్వారా ఎల్నినో విపత్తులోనూ పైరు దెబ్బతినకుండా ఆశించిన దిగుబడిని సాధించవచ్చు.
ప్రభుత్వ మరియు శాస్త్రవేత్తల సహకారంతో సమగ్ర వ్యూహం
ఎల్నినో వంటి క్లిష్టమైన వాతావరణ పరిస్థితులను రైతులు ఒంటరిగా ఎదుర్కోవడం సాధ్యం కాదు కాబట్టి, ప్రభుత్వం, వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్తలు మరియు క్షేత్రస్థాయి అధికారుల సమగ్ర సహకారంతో పకడ్బందీ వ్యూహాన్ని అమలు చేయడం అత్యంత ఆవశ్యకం. ఇందులో భాగంగా కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు అందిస్తున్న డ్రిప్, స్ప్రింక్లర్ పరికరాల సబ్సిడీలను, సోలార్ పంప్సెట్ల పథకాలను రైతులు సద్వినియోగం చేసుకుని నీటి యాజమాన్యాన్ని బలోపేతం చేసుకోవాలి. కృషి విజ్ఞాన కేంద్రాలు (కేవీకే), ఐ.సి.ఏ.ఆర్-ఐ.ఐ.ఆర్.ఆర్ (హైదరాబాద్) మరియు రాష్ట్ర వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయాలు అందించే ఉచిత శిక్షణలు, సాంకేతిక సలహాలను క్రమం తప్పకుండా పాటిస్తూ, రైతు భరోసా కేంద్రాలు (ఆర్.బి.కే), ‘ఆత్మ’ (ఏ.టి.యం.ఏ) సిబ్బందితో పాటు వ్యవసాయ శాఖ ఉచిత హెల్ప్లైన్ల ద్వారా ఎప్పటికప్పుడు తాజా సమాచారాన్ని పొందాలి. భారత వాతావరణ శాఖ (ఐ.యం.డి) మరియు ఇండియన్ నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ఓసెయన్ ఇన్ఫర్మేషన్ సర్వీసెస్ (ఇన్కయిస్) ఇన్కయిస్ విడుదల చేసే ఎల్నినో అవుట్లుక్ బులెటిన్ల ఆధారంగా వాతావరణ హెచ్చరికలను గమనిస్తూ పంట ప్రణాళికలను సవరించుకోవాలి. అలాగే, అనూహ్య వాతావరణ వైపరీత్యాల వల్ల సంభవించే ఆర్థిక నష్టాల నుండి రక్షణ పొందడానికి ప్రధాన మంత్రి ఫసల్ భీమా యోజన (పీ.ఎం.ఎఫ్.బి.వై) వంటి పంట బీమా పథకాలలో ముందస్తుగా చేరడం మరియు ప్రభుత్వం అందించే నష్టపరిహారాలు, రుణ సహాయాల పై అవగాహన కలిగి ఉండటం చాలా అవసరం. చివరగా, స్థానిక వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల మార్కెట్ కమిటీ (ఏపీఎంసీ) మార్కెట్లలో వివిధ పంటలకు ఉన్న ధరల ట్రెండ్ను పరిశీలిస్తూ, మంచి మార్కెట్ డిమాండ్ ఉన్న ప్రత్యామ్నాయ పంటలను ఎంచుకోవడం ద్వారా రైతులు ఎల్నినో ప్రభావాన్ని అధిగమించి ఆర్థికంగా నిలదొక్కుకోగలరు.
పర్యావరణవేత్తల విజ్ఞప్తి మరియు భవిష్యత్ దృక్పథం
ఎల్నినో అనేది కేవలం తాత్కాలికంగా వచ్చిపోయే ఒక వాతావరణ పరిణామం మాత్రమే కాదని, అది మన భారతీయ వ్యవసాయ రంగాన్ని, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను తీవ్రంగా దెబ్బతీసే ఒక బహుముఖ ఆర్థిక సవాలు అని పర్యావరణవేత్తలు స్పష్టం చేస్తున్నారు. 2026-27 కాలంలో ఎల్నినో తీవ్రత ఏకంగా 80 నుండి 98 శాతం వరకు పెరిగే ప్రమాదం ఉందని అంచనా వేస్తున్నందున, దీని ప్రభావం కేవలం ఖరీఫ్ పంటలపైనే కాకుండా రాబోయే రబీ సీజన్లోని గోధుమ, ఆవాలు వంటి ప్రధాన పంటల సాగు మరియు దిగుబడులపై కూడా పడే అవకాశం ఉంది. ఈ విపత్కర పరిస్థితుల నుండి రైతులు తట్టుకోవాలంటే, ఇప్పటినుంచే ముందస్తు ప్రణాళికలతో వ్యవసాయంలో వ్యూహాత్మక మార్పులు చేపట్టడం ఒక్కటే మార్గం. ప్రతి చుక్క నీటిని పొదుపుగా వాడుకోవడం, తీవ్ర వర్షాభావాన్ని తట్టుకునే ప్రత్యామ్నాయ పంటలను ఎంచుకోవడం, మరియు డ్రిప్, సెన్సార్లు వంటి ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానాలను సమర్థవంతంగా వినియోగించుకోవడం ద్వారా మాత్రమే రాబోయే రోజుల్లో వ్యవసాయాన్ని లాభదాయకంగా కొనసాగించడం సాధ్యమవుతుంది. దీర్ఘకాలికంగా చూస్తే, ప్రకృతి సమతుల్యతను కాపాడుతూ పర్యావరణ పరిరక్షణ, భూగర్భ జలవనరుల పునరుజ్జీవనం మరియు సమగ్ర వ్యవసాయ పద్ధతులను అనుసరించడం ద్వారానే ఎల్నినో వంటి తీవ్రమైన వాతావరణ సవాళ్లను అధిగమించి, భవిష్యత్ తరాలకు సుస్థిరమైన వ్యవసాయ రంగాన్ని అందించగలము.
కాబట్టి ఈ ఎల్నినో వాతావరణ పరిణామం వల్ల తీవ్ర వర్షాభావం మరియు కరువు పరిస్థితులు ఏర్పడి వ్యవసాయ రంగానికి పెద్ద సవాలుగా పరిణమిస్తున్న తరుణంలో, రైతులు ముందస్తు జాగ్రత్తలు మరియు వ్యూహాత్మక మార్పులు చేపట్టడం అత్యంత ఆవశ్యకం. నీటిని ఎక్కువగా వినియోగించే సాంప్రదాయ పంటల స్థానంలో తక్కువ కాలపరిమితి కలిగిన డి.ఆర్.ఆర్ ధన్ 58, 44 వంటి వంగడాలు, కందులు, పెసలు వంటి పప్పుధాన్యాలు మరియు జొన్నలు, రాగుల వంటి చిరుధాన్యాల సాగుకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి. బిందు, తుంపర సేద్యం, మల్చింగ్, వాటర్షెడ్ మేనేజ్మెంట్ మరియు సాయిల్ మాయిశ్చర్ సెన్సార్ల వంటి ఆధునిక సాంకేతికత ద్వారా 40-60% నీటిని ఆదా చేస్తూ తేమను కాపాడుకోవచ్చు. అలాగే, వర్షాలు పడగానే లైన్ సోవింగ్ పద్ధతిలో విత్తన శుద్ధి చేసిన విత్తనాలు నాటడం, హెర్బిసైడ్లతో కలుపు నివారించడం వంటి జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి. కృషి విజ్ఞాన కేంద్రాలు, ఐ.సి.ఏ.ఆర్ – ఐ.ఐ.ఆర్.ఆర్, ఐ.ఎం.డీ బులెటిన్లు, రైతు భరోసా కేంద్రాలు మరియు స్థానిక వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల మార్కెట్ కమిటీ మార్కెట్ సమాచారాన్ని క్రమం తప్పకుండా గమనిస్తూ, పీ.ఎం.ఎఫ్.బి.వై పంట బీమా మరియు ప్రభుత్వ సబ్సిడీలను సద్వినియోగం చేసుకోవడం ద్వారా రైతులు ఎల్నినో కలిగించే ఆర్థిక నష్టాల నుండి తమను తాము కాపాడుకుని సుస్థిరమైన వ్యవసాయాన్ని సాగించవచ్చు.
రైతు అన్నదాత – దేశానికి వెన్నెముక. ఎల్నినో లాంటి సవాళ్లను ఎదుర్కొని, విజయం సాధించాలి!
— రవిబాబు పిట్టల, పర్యావరణవేత్త, ఫార్మర్ అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్, జే.ఎన్.టీ.యు.హెచ్, హైదరాబాద్ మరియు రైతు.
మొబైల్ : +91 9849425271.
About The Author
