ప్రజా సంస్కృతి, మహిళా విముక్తి, సామాజిక సమానత్వం…
బతుకమ్మ అంటే కేవలం పూలను పేర్చి ఆడిపాడే పండుగ కాదు. బతుకమ్మ అంటే తెలంగాణ మట్టి పరిమళం. ప్రకృతితో మనిషికి ఉన్న అనుబంధం. మహిళల సామూహిక జీవితం. శ్రమజీవుల సంస్కృతి. తరతరాలుగా ప్రజలు తమ అనుభవాలను, భావోద్వేగాలను, ఆకాంక్షలను వ్యక్తం చేసుకుంటూ నిర్మించుకున్న ప్రజా సంప్రదాయం.
అయితే బతుకమ్మ ఔన్నత్యాన్ని కేవలం పూల అందంలోనో, పండుగ వైభవంలోనో మాత్రమే చూడలేం. ఈ పండుగ వెనుక ఉన్న ప్రజా జీవన తత్వాన్ని, మహిళల శ్రమను, ప్రకృతి పరిరక్షణ సందేశాన్ని, సామాజిక సమానత్వ ఆకాంక్షను అర్థం చేసుకోవాలి. పండుగ రోజుల్లో మహిళలను గౌరవిస్తూ, మిగిలిన రోజుల్లో వారిపై వివక్ష చూపే సమాజంలో నిజమైన బతుకమ్మ స్ఫూర్తి వెల్లివిరియదు.
బతుకమ్మ పండుగ మనకు ఇచ్చే సందేశం ఒక్కటే—ప్రజల సంస్కృతి ప్రజల జీవితాలను ఉన్నతంగా తీర్చిదిద్దాలి. ప్రజల ఐక్యతకు, మహిళా విముక్తికి, కులవివక్ష నిర్మూలనకు, ప్రకృతి పరిరక్షణకు, సామాజిక మార్పుకు స్ఫూర్తినివ్వాలి.
పూలతో బతుకమ్మను పేర్చడం ఒక కళ. సమానత్వంతో సమాజాన్ని నిర్మించడం ఒక సామాజిక బాధ్యత. ఇదే బతుకమ్మ ఔన్నత్యo
తెలంగాణ ఆత్మను ప్రతిబింబించే బతుకమ్మ…
తెలంగాణ సంస్కృతి అనగానే మనకు గుర్తుకొచ్చే ప్రత్యేకమైన ప్రజా పండుగ బతుకమ్మ. ఆశ్వయుజ మాసంలో తొమ్మిది రోజులపాటు పూలతో బతుకమ్మలను పేర్చి, పాటలు పాడుతూ, ఆడిపాడుతూ మహిళలు ఈ పండుగను జరుపుకుంటారు. తంగేడు, గునుగు, బంతి, చామంతి వంటి స్థానిక పూలతో అందంగా పేర్చిన బతుకమ్మలు తెలంగాణ పల్లెల్లో ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.
బతుకమ్మలో కనిపించే అందం కేవలం పూల అమరికలో ఉండదు. పూలను సేకరించడంలో మహిళల శ్రమ ఉంటుంది. వాటిని పేర్చడంలో సృజనాత్మకత ఉంటుంది. సమూహంగా చేరి పాటలు పాడటంలో సామూహిక జీవనం ఉంటుంది. చెరువులు, కుంటలు, వాగుల వద్ద ఉత్సవాన్ని జరుపుకోవడంలో ప్రకృతితో మనిషికి ఉన్న అనుబంధం కనిపిస్తుంది.
బతుకమ్మను అర్థం చేసుకోవాలంటే దానిని ఒక మతపరమైన ఆచారానికి మాత్రమే పరిమితం చేయకూడదు. అది తెలంగాణ ప్రజల జీవన విధానంతో, వ్యవసాయ సంస్కృతితో, స్థానిక ప్రకృతితో, మహిళల అనుభవాలతో ముడిపడిన విస్తృతమైన ప్రజా సంస్కృతి.
తరతరాలుగా ప్రజలు తమ జీవితంలోని సంతోషాలను, బాధలను, ఆకాంక్షలను పాటల రూపంలో వ్యక్తం చేశారు. ఆ పాటల్లో కుటుంబ సంబంధాలే కాదు, పేదరికం, అత్తింటి కష్టాలు, మహిళల ఆవేదనలు, పుట్టింటి అనుబంధం, ప్రకృతి సౌందర్యం వంటి అనేక అంశాలు ప్రతిఫలిస్తాయి. అందువల్ల బతుకమ్మ పాటలను ప్రజల సామాజిక చరిత్రలో ఒక భాగంగా చూడాలి.
ప్రకృతితో సహజీవనాన్ని బోధించే పూల పండుగ
మనిషి ప్రకృతికి అధిపతి కాదు. ప్రకృతిలో ఒక భాగం మాత్రమే. ఈ ప్రాథమిక సత్యాన్ని బతుకమ్మ తనదైన పద్ధతిలో గుర్తుచేస్తుంది.
వర్షాకాలం ముగిసి, పల్లెల్లో పూలు విరబూసే కాలంలో బతుకమ్మ పండుగ వస్తుంది. ప్రకృతిలోని వివిధ రకాల పూలను సేకరించి బతుకమ్మగా పేర్చడం స్థానిక జీవవైవిధ్యాన్ని మన కళ్లముందు నిలుపుతుంది. ప్రకృతి ఇచ్చే సంపదను గుర్తించడం, ఋతువుల మార్పును ఆస్వాదించడం, చెరువులు, కుంటలతో అనుబంధాన్ని కొనసాగించడం ఈ పండుగలోని ముఖ్యమైన అంశాలు.
కానీ నేడు మనం ఎదుర్కొంటున్న పరిస్థితి ఆందోళనకరంగా ఉంది. పట్టణీకరణ పేరుతో చెరువులు కబ్జాలకు గురవుతున్నాయి. పారిశ్రామిక వ్యర్థాలు, మురుగునీరు జలవనరులను కలుషితం చేస్తున్నాయి. పల్లెల్లోనూ సహజ వనరులపై ఒత్తిడి పెరుగుతోంది. స్థానిక పూల మొక్కలు, చెట్లు, సహజ ఆవాసాలు తగ్గిపోతున్నాయి.
ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో బతుకమ్మ పండుగను ప్రకృతి పరిరక్షణకు ప్రజా ఉద్యమంగా మలచుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది.
బతుకమ్మను చెరువులో నిమజ్జనం చేయడం ఒక సంప్రదాయం. అయితే చెరువుల్లో ప్లాస్టిక్, కృత్రిమ రంగులు, ఇతర కాలుష్యకారక పదార్థాలు కలవకుండా జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి. సహజ పూలను ప్రోత్సహించాలి. స్థానిక చెట్లను, పూల మొక్కలను పెంచాలి. చెరువుల ఆక్రమణలకు వ్యతిరేకంగా ప్రజలు సంఘటితంగా పోరాడాలి.
పూలతో బతుకమ్మను పేర్చడమే ప్రకృతి ప్రేమకు పరిపూర్ణ రూపం కాదు. ఆ పూలు పూసే నేలను, నీటిని, చెట్లను, జీవవైవిధ్యాన్ని కాపాడినప్పుడే బతుకమ్మ స్ఫూర్తికి నిజమైన అర్థం లభిస్తుంది.
మహిళా శ్రమకు, సృజనాత్మకతకు ప్రతీక బతుకమ్మ
బతుకమ్మ పండుగలో మహిళలే ప్రధాన పాత్రధారులు. పూల సేకరణ నుంచి బతుకమ్మల తయారీ వరకు, పాటల నుంచి సామూహిక వేడుకల వరకు మహిళల భాగస్వామ్యం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
మన సమాజంలో మహిళలు కుటుంబ నిర్వహణ, వ్యవసాయ పనులు, కూలీ పనులు, పిల్లల సంరక్షణ, ఇంటి పనులు వంటి అనేక బాధ్యతలను నిర్వర్తిస్తున్నారు. వీరిలో చాలామంది తమ శ్రమకు తగిన గుర్తింపు, పారితోషికం పొందడం లేదు. కుటుంబం కోసం, సమాజం కోసం చేసే వారి శ్రమ తరచుగా కనిపించని శ్రమగానే మిగిలిపోతోంది.
బతుకమ్మ సందర్భంగా మహిళలు ఒకచోట చేరి తమ అనుభవాలను పంచుకుంటారు. పాటల ద్వారా తమ భావాలను వ్యక్తం చేస్తారు. రోజువారీ జీవితంలోని ఒత్తిళ్ల నుంచి కొంత ఉపశమనం పొందుతారు. ఇది వారి సామాజిక సంబంధాలను బలోపేతం చేసే ప్రజా వేదికగా కూడా పనిచేస్తుంది.
అయితే మహిళల గొప్పతనాన్ని పండుగ రోజుల్లో మాత్రమే కీర్తించి, మిగిలిన రోజుల్లో వారిపై వివక్ష కొనసాగించడం విరుద్ధమైన విషయం.
మహిళల శ్రమకు గుర్తింపు లభించాలి. సమాన పనికి సమాన వేతనం అమలు కావాలి. మహిళలకు ఆస్తి హక్కులు, విద్యావకాశాలు, ఉపాధి అవకాశాలు కల్పించాలి. రాజకీయాల్లో, స్థానిక సంస్థల్లో, కార్మిక సంఘాల్లో, ప్రజా ఉద్యమాల్లో వారి భాగస్వామ్యం పెరగాలి. గృహహింస, లైంగిక వేధింపులు, బాల్యవివాహాలు, వరకట్న వేధింపులకు వ్యతిరేకంగా సమాజం నిలబడాలి.
బతుకమ్మ వేడుకల్లో మహిళలను గౌరవించడం ఎంత ముఖ్యమో, వారి నిర్ణయాధికారాన్ని కుటుంబంలోనూ సమాజంలోనూ గౌరవించడం అంతే ముఖ్యం.
మహిళల చేతుల్లో బతుకమ్మ ఉండాలి. అదే సమయంలో వారి చేతుల్లో తమ జీవితాలపై నిర్ణయాధికారం కూడా ఉండాలి. ఇదే బతుకమ్మకు సామాజిక మార్పు దృక్పథం అందించే నిజమైన గౌరవం.
బతుకమ్మ పాటల్లో ప్రజల జీవితం
ప్రజల సంస్కృతి అనేది రాజులు, పాలకులు, అధికార వర్గాల చరిత్ర మాత్రమే కాదు. సాధారణ ప్రజల జీవితాలు, కష్టాలు, ఆకాంక్షలు, అనుభవాలు కూడా సంస్కృతిలో అంతర్భాగమే.
బతుకమ్మ పాటల్లో పల్లె జీవితం, వ్యవసాయ సంబంధాలు, కుటుంబ అనుబంధాలు, ప్రకృతి వర్ణనలు కనిపిస్తాయి. అనేక పాటల్లో మహిళల మనోభావాలు, వారి బాధలు, వారి ఆశలు వ్యక్తమవుతాయి. ఈ పాటలు పుస్తకాలలో రాయబడని సామాజిక అనుభవాలను ఒక తరం నుంచి మరో తరానికి అందిస్తాయి.
ప్రజా పాటలను కేవలం వినోదంగా చూడకూడదు. అవి ప్రజల జీవన ప్రపంచాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపయోగపడతాయి.
అయితే సంప్రదాయ పాటల్లో కనిపించే ప్రతి భావనను విమర్శనాత్మక పరిశీలన లేకుండా సమర్థించాల్సిన అవసరం లేదు. మహిళలను తక్కువచేసే, కులవివక్షను సమర్థించే, మూఢనమ్మకాలను ప్రోత్సహించే భావనలు ఎక్కడ కనిపించినా వాటిని ప్రశ్నించాలి. అదే సమయంలో ప్రజల అనుభవాల నుంచి పుట్టిన సమానత్వ, సహజీవన, పరస్పర సహకార విలువలను ప్రోత్సహించాలి.
ప్రజా సంస్కృతిని కాపాడటం అంటే దానిని మార్పులేని వస్తువుగా భద్రపరచడం కాదు. దానిలోని మానవీయ విలువలను నిలబెట్టి, వివక్షను పెంపొందించే అంశాలను విమర్శనాత్మకంగా అధిగమించడం.
బతుకమ్మ స్ఫూర్తికి కులవివక్ష అడ్డుకాకూడదు….
భారతీయ సమాజాన్ని శతాబ్దాలుగా కులవ్యవస్థ ప్రభావితం చేస్తోంది. కులం ఆధారంగా మనుషులను ఉన్నతులు, నిమ్నులుగా విభజించడం మానవ గౌరవానికి విరుద్ధం. అంటరానితనం, సామాజిక బహిష్కరణ, వృత్తిపరమైన అవమానాలు, కులాంతర వివాహాలపై దాడులు వంటి సమస్యలు నేటికీ పూర్తిగా తొలగిపోలేదు.
బతుకమ్మ ఒక ప్రజా పండుగగా అన్ని వర్గాల ప్రజలను కలిపే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది. కానీ పండుగలో అందరూ పాల్గొంటున్నారనే కారణంతో సమాజంలో కులవివక్ష అంతరించిపోయిందని భావించలేం.
నిజమైన సామాజిక ఐక్యత ఏర్పడాలంటే కులాంతర సంబంధాలకు గౌరవం ఉండాలి. దళితులు, ఆదివాసీలు, వెనుకబడిన తరగతులు, మైనారిటీలు సహా అన్ని సామాజిక వర్గాలకు సమాన గౌరవం లభించాలి. పండుగ నిర్వహణలోనూ, సామాజిక సంస్థల్లోనూ, ప్రజా జీవితంలోనూ సమాన భాగస్వామ్యం ఉండాలి.
తెలంగాణ ప్రజా సంస్కృతి అనేక వృత్తులు, సమూహాలు, ప్రాంతాల కృషితో రూపుదిద్దుకుంది. పూలను పెంచేవారు, సేకరించేవారు, వ్యవసాయం చేసేవారు, పాటలు పాడేవారు, కళారూపాలను కొనసాగించేవారు అందరూ ఈ సంస్కృతికి తమ వంతు తోడ్పాటు అందించారు.
వారి శ్రమను గుర్తించకుండా, కొందరి ఆధిపత్యాన్ని మాత్రమే సంస్కృతిగా ప్రకటించడం చరిత్రను సంకుచితం చేయడమే అవుతుంది.
బతుకమ్మ చుట్టూ మహిళలు వలయంగా నిలబడినట్లే, సమాజంలో మనుషుల మధ్య ఉన్న కుల, మత, వర్గ వివక్షల గోడలు కూలిపోవాలి. పూల వలయం సమానత్వ సమాజానికి ప్రతీకగా మారాలి.
వర్గ అసమానతల మధ్య పండుగ వైభవం….
మార్క్సిస్టు దృక్పథం ప్రకారం, ఒక సమాజపు సంస్కృతిని అర్థం చేసుకోవాలంటే ఆ సమాజంలోని ఆర్థిక సంబంధాలను, ఉత్పత్తి విధానాలను, శ్రమ విభజనను, అధికార సంబంధాలను కూడా పరిశీలించాలి.
బతుకమ్మ పండుగ ప్రజల జీవితాలతో ముడిపడినప్పటికీ, దానిని జరుపుకునే ప్రతి కుటుంబానికి సమానమైన ఆర్థిక పరిస్థితులు లేవు.
ఒకవైపు ఆర్థికంగా స్థిరపడిన కుటుంబాలు పండుగను వైభవంగా జరుపుకుంటుంటే, మరోవైపు పేద మహిళలు రోజువారీ కూలీ పనులు, కుటుంబ పోషణ, అప్పుల భారంతో సతమతమవుతున్నారు. పండుగ రోజున కొత్త బట్టలు కొనుక్కోవడం కూడా కొందరికి భారంగా మారుతోంది.
ఈ అసమానతలను ప్రస్తావించడం పండుగ ఆనందానికి వ్యతిరేకం కాదు. పండుగ అందరికీ ఆనందాన్ని అందించాలంటే సమాజంలోని ఆర్థిక అసమానతలను కూడా గుర్తించాలన్నదే ఉద్దేశం.
కూలీ మహిళకు కనీస వేతనం అందనప్పుడు, వ్యవసాయ కార్మికురాలికి పని దొరకనప్పుడు, చేతివృత్తుల కుటుంబాలకు గిట్టుబాటు ఆదాయం లేనప్పుడు, పేద కుటుంబాలు విద్యా వైద్య ఖర్చులను భరించలేనప్పుడు వారి జీవితాల్లో పండుగ సంతోషం పరిమితంగానే ఉంటుంది.
అందువల్ల బతుకమ్మ స్ఫూర్తి ప్రజలందరి జీవితాల్లో వెలుగులు నింపాలంటే పేదరిక నిర్మూలన, ఉపాధి కల్పన, ప్రభుత్వ విద్యా వైద్య సదుపాయాల బలోపేతం, కార్మిక హక్కుల పరిరక్షణ, మహిళలకు ఆర్థిక స్వావలంబన వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
ప్రజా సంస్కృతిని కాపాడాలంటే ప్రజల జీవన పరిస్థితులను మెరుగుపరచాలి. సంస్కృతికి పునాది వేసిన శ్రమజీవుల జీవితాలు గౌరవప్రదంగా మారినప్పుడే ఆ సంస్కృతికి నిజమైన వైభవం లభిస్తుంది.
బతుకమ్మను వ్యాపార వస్తువుగా మార్చకూడదు….
ప్రజల పండుగలు కాలానుగుణంగా విస్తృత ప్రచారం పొందడం సహజం. ప్రభుత్వం, ప్రజా సంస్థలు, సాంస్కృతిక సంఘాలు పండుగలను నిర్వహించడం ద్వారా ప్రజల భాగస్వామ్యాన్ని పెంచవచ్చు. తెలంగాణ సంస్కృతికి దేశవ్యాప్తంగా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుర్తింపు లభించడం కూడా సానుకూల పరిణామమే.
అయితే పండుగలో ప్రజల భాగస్వామ్యం కంటే ప్రదర్శనకే అధిక ప్రాధాన్యం లభిస్తే, దాని అసలు స్వరూపం దెబ్బతినే ప్రమాదం ఉంది.
భారీ వేదికలు, ఖరీదైన అలంకరణలు, వాణిజ్య ప్రకటనలు, పోటీ ప్రదర్శనల మధ్య పేద మహిళల భాగస్వామ్యం, స్థానిక కళాకారుల పాత్ర, పల్లె సంస్కృతి వెనుకబడకూడదు.
ప్రజల సంస్కృతిని కేవలం పర్యాటక ఆకర్షణగా లేదా రాజకీయ ప్రచార సాధనంగా మాత్రమే చూడటం సరైంది కాదు. పండుగ నిర్వహణలో స్థానిక ప్రజలకు, మహిళా సంఘాలకు, కళాకారులకు, పూల సాగుదారులకు, చేతివృత్తుల వారికి తగిన ప్రాధాన్యం ఉండాలి.
బతుకమ్మకు ప్రాచుర్యం పెరగడం మంచిదే. కానీ ఆ ప్రాచుర్యం ప్రజల సృజనాత్మకతను గౌరవించే విధంగా ఉండాలి. పండుగ వాణిజ్యీకరణ ప్రజలపై ఆర్థిక భారాన్ని మోపకూడదు.
బతుకమ్మను రాజకీయాలకు అతీతంగా ప్రజల ఐక్యతకు వేదికగా మలచాలి
ప్రజా పండుగలకు రాజకీయ, సామాజిక ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఉద్యమ కాలంలో బతుకమ్మ తెలంగాణ ప్రాంతీయ అస్తిత్వాన్ని, సాంస్కృతిక ప్రత్యేకతను వ్యక్తం చేసే ఒక ముఖ్యమైన ప్రతీకగా విస్తృత గుర్తింపు పొందింది.
తెలంగాణ ప్రజల భాష, యాస, పాటలు, పండుగలు, చరిత్ర పట్ల గౌరవం పెరగడంలో ఈ సాంస్కృతిక గుర్తింపుకు ప్రాధాన్యం ఉంది.
అయితే తెలంగాణ సంస్కృతిని గౌరవించడం అంటే ఇతర ప్రాంతాల సంస్కృతులను తక్కువగా చూడటం కాదు. ప్రాంతీయ ఆత్మగౌరవం ఇతర ప్రజల పట్ల ద్వేషంగా మారకూడదు. సాంస్కృతిక గర్వం సంకుచిత ప్రాంతీయతకు, మతతత్వానికి, కుల ఆధిపత్యానికి సాధనంగా మారకుండా చూడాలి.
బతుకమ్మ తెలంగాణ ప్రజలందరికీ ఆత్మీయమైన పండుగగా నిలవాలి. భిన్న భాషలు, మతాలు, కులాలు, వృత్తులకు చెందిన ప్రజలు పరస్పర గౌరవంతో పాల్గొనే వేదికగా ఎదగాలి.
రాజకీయ పార్టీలు బతుకమ్మను తమ ప్రచారానికి పరిమితం చేయకుండా, పండుగ నిర్వహణలో ప్రజల అవసరాలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. చెరువుల పరిరక్షణ, మహిళల భద్రత, ప్రజా స్థలాల అభివృద్ధి, పేదల సమస్యల పరిష్కారం వంటి అంశాలపై చిత్తశుద్ధితో పనిచేయాలి.
పండుగ సందర్భంగా ఇచ్చే హామీలకంటే, ఏడాది పొడవునా ప్రజల జీవితాల్లో వచ్చే మార్పులే పాలకుల పనితీరుకు అసలైన కొలమానం.
ప్రజా సంస్కృతి సామాజిక మార్పుకు ఆయుధం కావాలి….
సంస్కృతి అనేది సమాజం నుంచి వేరుగా ఉండదు. సమాజంలోని మార్పులు సంస్కృతిలో ప్రతిఫలిస్తాయి. అదే సమయంలో ప్రజల పాటలు, కళలు, సంప్రదాయాలు ప్రజల్లో చైతన్యాన్ని పెంపొందించగలవు.
చరిత్రలో అనేక ప్రజా కళారూపాలు సామాజిక సమస్యలను వెలుగులోకి తెచ్చాయి. శ్రమజీవుల జీవితాలను ప్రతిబింబించాయి. అన్యాయాన్ని ప్రశ్నించాయి. ప్రజలను సంఘటితం చేయడంలో సహకరించాయి.
బతుకమ్మ పాటలు కూడా సమకాలీన సమస్యలను స్పృశించే సృజనాత్మక రూపాలను పొందవచ్చు. బాలికల విద్య, మహిళల హక్కులు, రైతుల సమస్యలు, కార్మికుల కష్టాలు, కులవివక్ష నిర్మూలన, ప్రకృతి పరిరక్షణ, మద్యపాన దుష్ప్రభావాలు వంటి అంశాలను ప్రజా కళల ద్వారా చర్చించవచ్చు.
అయితే సంప్రదాయ బతుకమ్మ పాటల ప్రత్యేకతను చెరిపివేయడం కాదు లక్ష్యం. వాటిని పరిరక్షిస్తూనే, కొత్త తరాల అనుభవాలు, సమకాలీన సామాజిక ఆకాంక్షలకు కూడా చోటు కల్పించాలి.
పాతదానిలోని మానవీయ విలువలను కాపాడుతూ, కొత్తదానిలోని ప్రగతిశీల ఆలోచనలను స్వీకరించడం ద్వారా ప్రజా సంస్కృతి సజీవంగా ఉంటుంది.
సామాజిక మార్పు అంటే ప్రజల జీవితాల నుంచి సంప్రదాయాలను తొలగించడం కాదు. ప్రజల గౌరవాన్ని, స్వేచ్ఛను, సమానత్వాన్ని పెంపొందించే విధంగా సంప్రదాయాలను అభివృద్ధి చేయడం.
కొత్త తరాలకు బతుకమ్మ ఇచ్చే సందేశం….
నేటి యువతరం వేగంగా మారుతున్న ప్రపంచంలో జీవిస్తోంది. సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, పట్టణీకరణ, ఉద్యోగాల కోసం వలసలు, సామాజిక మాధ్యమాల ప్రభావం యువత జీవనశైలిని మార్చుతున్నాయి.
ఈ మార్పుల మధ్య స్థానిక భాష, పాటలు, పూల పేర్లు, పల్లె సంప్రదాయాలు, చెరువులతో ఉన్న సంబంధం వంటి అంశాలు మరుగునపడే ప్రమాదం ఉంది.
బతుకమ్మ పండుగ కొత్త తరాలకు తమ నేలను, భాషను, ప్రకృతిని, ప్రజల అనుభవాలను పరిచయం చేసే అవకాశం కల్పిస్తుంది.
పిల్లలకు బతుకమ్మను నేర్పించేటప్పుడు పూల పేర్లు మాత్రమే కాకుండా వాటి పర్యావరణ ప్రాధాన్యాన్ని కూడా వివరించాలి. పాటలను నేర్పించేటప్పుడు వాటి వెనుక ఉన్న ప్రజల జీవన అనుభవాలను పరిచయం చేయాలి. పండుగను జరుపుకునేటప్పుడు చెరువులను శుభ్రంగా ఉంచడం, ప్లాస్టిక్ వాడకాన్ని తగ్గించడం, స్థానిక మొక్కలను పెంచడం వంటి బాధ్యతలను కూడా నేర్పించాలి.
అలాగే బాలికలకు విద్య, స్వేచ్ఛ, సమాన అవకాశాలు కల్పించడం కుటుంబాల బాధ్యతగా గుర్తించాలి. అబ్బాయిలకు మహిళల పట్ల గౌరవం, సమానత్వ భావన, ఇంటి పనుల్లో భాగస్వామ్యం వంటి విలువలను నేర్పించాలి.
సంప్రదాయాన్ని తరువాతి తరాలకు అందించడమంటే పండుగను ఎలా జరుపుకోవాలో నేర్పించడమే కాదు. ఆ పండుగలోని మానవీయ విలువలను తమ జీవితాల్లో ఎలా ఆచరించాలో నేర్పించడం కూడా.
పూల వలయం నుంచి సమానత్వ సమాజం వైపు…..
బతుకమ్మ తెలంగాణ ప్రజల సాంస్కృతిక జీవనంలో ప్రత్యేక స్థానం సంపాదించుకున్న పండుగ. అది పూల సౌందర్యాన్ని, ప్రకృతి వైభవాన్ని, మహిళల సామూహిక జీవనాన్ని, ప్రాంతీయ అస్తిత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. తరతరాల ప్రజల అనుభవాలు, పాటలు, సృజనాత్మకత ఈ పండుగలో భాగమయ్యాయి.
అయితే బతుకమ్మ ఔన్నత్యాన్ని కేవలం పూల అందంలోనో, వేడుకల వైభవంలోనో కొలవలేం. ఆ పండుగ మనకు ఎలాంటి సామాజిక విలువలను గుర్తుచేస్తోంది? ఆ విలువలను మనం ఎంతవరకు ఆచరిస్తున్నాం? అనే ప్రశ్నలకు సమాధానాలు వెతకాలి.
మహిళలను గౌరవించే సమాజం కావాలి. కులవివక్ష లేని సమాజం కావాలి. శ్రమజీవులకు న్యాయం జరిగే సమాజం కావాలి. పేదరికం తగ్గి, విద్యా వైద్యం అందరికీ అందుబాటులో ఉండే సమాజం కావాలి. చెరువులు, కుంటలు, ప్రకృతి వనరులు పరిరక్షించబడే సమాజం కావాలి. మతం, కులం, ప్రాంతం పేరుతో ప్రజలను విడదీయకుండా మానవత్వం ఆధారంగా కలిపే సమాజం కావాలి.
బతుకమ్మ పండుగలో పూలన్నీ వేర్వేరు రంగులు, రూపాలు కలిగి ఉన్నప్పటికీ ఒకే బతుకమ్మలో అందంగా కలిసిపోతాయి. అలాగే సమాజంలో భిన్నత్వాన్ని గౌరవిస్తూ, సమాన హక్కులతో ప్రజలందరూ జీవించే పరిస్థితులు ఏర్పడాలి.
పూల వలయంలో కనిపించే ఐక్యత మన సామాజిక జీవితంలోనూ ప్రతిఫలించాలి. బతుకమ్మ పాటల్లో వినిపించే జీవన ఆకాంక్షలు వాస్తవ జీవితాల్లో సాకారం కావాలి. ప్రకృతిని ప్రేమించే మన భావన పర్యావరణ పరిరక్షణగా మారాలి. మహిళలను గౌరవించే మన సంప్రదాయం వారి హక్కులకు భరోసాగా నిలవాలి. ప్రజా సంస్కృతిపై మన గర్వం సామాజిక అన్యాయాలపై పోరాటానికి స్ఫూర్తినివ్వాలి.
పూలను పేర్చడం ఒక కళ. ప్రజలను కలపడం ఒక సామాజిక బాధ్యత. ప్రకృతిని కాపాడటం మన కర్తవ్యం. వివక్షను నిర్మూలించడం మన పోరాటం. సమానత్వ సమాజాన్ని నిర్మించడం మన లక్ష్యం.
ఈ నాలుగు లక్ష్యాలు కలిసినప్పుడే బతుకమ్మ పండుగ సౌందర్యం సామాజిక చైతన్యంగా రూపాంతరం చెందుతుంది.
బతుకమ్మ బతుకుల పండుగగా నిలవాలి. ఆ బతుకులు గౌరవప్రదంగా, స్వేచ్ఛగా, సమానత్వంతో సాగాలి. తెలంగాణ సంస్కృతి ప్రజల ఐక్యతకు, ప్రకృతి పరిరక్షణకు, మహిళా విముక్తికి, సామాజిక మార్పుకు స్ఫూర్తినివ్వాలి.
బతుకమ్మ బతకాలి.. ప్రజల సంస్కృతి బతకాలి.. మహిళా సమానత్వం వెల్లివిరియాలి.. కులవివక్ష అంతరించాలి.. ప్రకృతి పరిరక్షించబడాలి.. శ్రమజీవుల రాజ్యం, సమానత్వ సమాజ ఆకాంక్ష బలపడాలి!
ఇదే బతుకమ్మ ఔన్నత్యానికి ప్రగతిశీల సామాజిక మార్పు దృక్పథం అందించే నూతన నిర్వచనం. బతుకమ్మ ఔన్నత్యం….
వ్యాసకర్త:
మాలోతు సాగర్ సామాజిక వేత్త
సెల్ నెంబర్ 7013805411
About The Author
