రంగస్థలంపై రాముడిగా కనిపిస్తే రాముడే అనిపిస్తాడు. కృష్ణుడిగా నిలబడితే కృష్ణుడినే చూస్తాం. హనుమంతుడిగా వస్తే భక్తి ఉప్పొంగుతుంది. అర్జునుడిగా నిలబడితే కురుక్షేత్రం కళ్లముందు ప్రత్యక్షమవుతుంది. అంతటి అభినయం, వాగ్ధాటి, వేషధారణ, పరకాయ ప్రవేశం కలిగిన కళాకారుడు మహమ్మద్ అక్బర్ పాషా.
కానీ ఒక ప్రశ్న మాత్రం మన ముందుంది. ఆయన పోషించిన పాత్రలను మనం చూశాం. ఆయన కళను ఆస్వాదించాం. కానీ ఆ పాత్రల వెనుక ఉన్న మనిషిని ఎప్పుడైనా చూశామా? ఆయన మతం ఏమిటని అడిగాం. కులం ఏమిటని అడిగాం. కానీ ఆయన ఇంట్లో పొయ్యి వెలుగుతోందా? వృద్ధాప్యంలో ఆయనకు భరోసా ఉందా? ఆయన కుటుంబం ఎలా జీవిస్తోంది? అని ప్రశ్నించామా?
రంగస్థలంపై వేలాది మందిని అలరించిన కళాకారుడు, జీవిత రంగస్థలంలో కష్టాలతో ఒంటరిగా నిలబడాల్సి వస్తే అది ఒక్క వ్యక్తి విషాదం కాదు. కళాకారుల పట్ల సమాజ బాధ్యతను ప్రశ్నించే సందర్భం.
దేవుడి వేషం వేసిన ముస్లిం కళాకారుడు
అందుబాటులో ఉన్న వివరాల ప్రకారం, హనుమకొండ జిల్లా పరకాల మండలం పోచారం గ్రామానికి చెందిన ముస్లిం కుటుంబంలో మహమ్మద్ అక్బర్ పాషా జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రుల పేర్లు అంకుస్, అమీనాబి అని పేర్కొనబడుతున్నాయి. పాషా చదువు పదో తరగతితో ఆగిపోయిందని, చిన్న వయసులోనే రంగస్థలంపై ఆసక్తి పెంచుకున్నారని చెబుతున్నారు.
1974 నుంచి యక్షగానం, నాటకరంగం ఆయన జీవితంలో భాగమైందని సమాచారం. అల్లీరాణి, అర్జునుడు, రాముడు, కృష్ణుడు, హనుమంతుడు, పుండరీకుడు, సత్యహరిశ్చంద్రుడు, చింతామణి, సతీ సక్కుబాయి, సారంగధరుడు, శివుడు, పార్వతి వంటి అనేక పాత్రలను ఆయన పోషించినట్లు చెబుతున్నారు.
పాత్ర ఏదైనా సరే—పాషా దాన్ని కేవలం ధరించలేదు. పాత్రలోకి ప్రవేశించాడు. ప్రేక్షకులు ఆయనను కాకుండా పాత్రనే చూసేంతగా అభినయం ప్రదర్శించడం ఆయన కళా ప్రతిభకు నిదర్శనంగా చెప్పవచ్చు.
రంగస్థలానికి మతం లేదు
ముస్లిం కుటుంబంలో పుట్టి హిందూ పురాణ పాత్రలు పోషించడం కొందరికి ఆశ్చర్యంగా అనిపించినా, పాషా తన కళా ప్రయాణాన్ని కొనసాగించారు. ఆయన కళా దృక్పథంలో నాటకానికి మతం లేదు, కళకు కులం లేదు, కళాకారుడి ప్రతిభకు సరిహద్దులు లేవు అనే భావన ప్రధానంగా కనిపిస్తుంది.
రాముడు, కృష్ణుడు, హనుమంతుడు వంటి పాత్రలను పోషించడం ద్వారా ఆయన ఒక ముఖ్యమైన సాంస్కృతిక వాస్తవాన్ని ప్రతిబింబించారు—రంగస్థల కళ పాత్రను మతంతో కాకుండా అభినయంతో చూస్తుంది.
అయోధ్య రామాలయ ప్రారంభోత్సవానికి సంబంధించిన ఒక కార్యక్రమంలో రాముడి వేషంలో ప్రత్యేక శకటంపై ఊరేగింపులో పాల్గొన్నట్లు పాషా చెబుతున్నారు. ఈ అంశానికి సంబంధించిన తేదీ, కార్యక్రమం, ఫొటోలు, వీడియోలు లేదా నిర్వాహకుల ఆధారాలు సేకరించి ప్రచురించడం అవసరం.
కళ కోసం కరిగిపోయిన జీవితం
పాషా కుటుంబానికి ఒకప్పుడు పది ఎకరాల భూమి ఉండేదని, కుటుంబ అవసరాల కారణంగా ఆ భూమిని అమ్ముకోవాల్సి వచ్చిందని ఆయన చెబుతున్నట్లు సమాచారం. పిల్లల బాధ్యతలు, కుటుంబ అవసరాలు, చెల్లెళ్ల వివాహాలు వంటి కారణాలు కూడా ఈ పరిస్థితికి దారితీశాయని పేర్కొనబడింది. ఇవన్నీ కుటుంబ సభ్యుల వాంగ్మూలం లేదా భూ రికార్డులతో నిర్ధారించాల్సిన అంశాలు.
మైమునాతో ఆయన వివాహం జరిగిందని, కుటుంబ జీవితంతో పాటు కళా ప్రయాణాన్ని కొనసాగించారని చెబుతున్నారు.
ఆయన కళకు అంకితమైన జీవితం గురించి చెప్పబడే ఒక భావం—“కళామతల్లి ఒడిలోనే కన్నుమూయాలి. ప్రజలకు వినోదంతో పాటు విలువలను అందించాలి. నాటక సమాజమే నా లక్ష్యం. ప్రజలే నా కుటుంబం. విలువలే నా సంపద.”—అనేది. ఇది ఆయన ప్రత్యక్ష వాక్యమైతే ఇంటర్వ్యూ లేదా రికార్డుతో ప్రచురించాలి.
పగలు కష్టజీవి… రాత్రి కళాకారుడు
పగలు ట్రాక్టర్ డ్రైవర్‌గా, పొలాల్లో కష్టపడుతూ జీవనం సాగించి, రాత్రివేళ రంగస్థలంపై కళాకారుడిగా మారేవారని చెబుతున్నారు.
మేకప్, వేషధారణ, రిహార్సల్స్, డైలాగులు, వేదిక, లైట్ల వెలుగులు, ప్రేక్షకుల చప్పట్లు—ఇవన్నీ ఆయన జీవితంలో భాగమయ్యాయి. లత్కోర్ సాబ్‌గా నవ్వించినా, రాముడిగా భక్తిని రేకెత్తించినా, కృష్ణుడిగా మెప్పించినా, సతీ సక్కుబాయిగా కన్నీళ్లు తెప్పించినా ఆయన తన కళతో ప్రేక్షకుల హృదయాలను తాకినట్లు సహకళాకారులు చెబుతున్నారు.
అయితే కళతో పాటు ఆర్థిక ఇబ్బందులు, కుటుంబ బాధ్యతలు, జీవన సమస్యలు కూడా ఆయన ప్రయాణంలో ఉన్నాయని తెలుస్తోంది.
సన్మానం మాత్రమే కాదు… జీవన భరోసా కావాలి
పాషాకు సన్మానాలు, అవార్డులు, సర్టిఫికెట్లు, శాలువాలు, మెమెంటోలు లభించాయని చెబుతున్నారు. వాటి వివరాలు సంబంధిత ధృవపత్రాలు, ఫొటోలు, వార్తా కథనాలతో నమోదు చేయాల్సి ఉంది.
అయితే ఒక కళాకారుడికి శాలువా కప్పడం, మెమెంటో ఇవ్వడం మాత్రమే సరిపోతుందా?
బతికున్న కళాకారుడికి బతుకు భరోసా కూడా అవసరం.
వృద్ధ కళాకారులకు అర్హత ఆధారంగా పెన్షన్, ఆరోగ్య భద్రత, నిరంతర కళా ప్రదర్శన అవకాశాలు, ప్రయాణ సౌకర్యాలు, కుటుంబానికి అవసరమైన సామాజిక భద్రత కల్పించాల్సిన అవసరం ఉంది. ప్రభుత్వ పథకాలు కేవలం కాగితాలపై కాకుండా అర్హులైన కళాకారుల గడపకు చేరాలి.
కళాకారుడి కన్నీరు ఒక్క అక్బర్ పాషాదే కాదు
అక్బర్ పాషా కథ ఒక్క వ్యక్తి కథగా చూడకూడదు. తెలంగాణ జానపద కళా సంప్రదాయాన్ని మోస్తున్న అనేక మంది కళాకారుల జీవన పరిస్థితులను గుర్తు చేసే సందర్భం ఇది.
ఒగ్గుకథ, బుర్రకథ, యక్షగానం, చిందు కళలు, డప్పు, కోలాటం, భజనలు, వీధి నాటకాలు, పల్లె భాగోతాలు—ఇవన్నీ తెలంగాణ ప్రజల సాంస్కృతిక జీవితంలో భాగం.
జానపదం కేవలం వినోదం కాదు. అది చరిత్ర, సంస్కృతి, పల్లె జ్ఞాపకం, ప్రజల జీవన దర్పణం.
కళను కాపాడాలంటే కళాకారుడిని కాపాడాలి.
భిన్నత్వంలో ఏకత్వానికి ఒక సజీవ ఉదాహరణ
ముస్లిం కుటుంబంలో పుట్టి రాముడు, కృష్ణుడు, హనుమంతుడు వంటి హిందూ పురాణ పాత్రలను పోషించిన అక్బర్ పాషా కళకు మత గోడలు లేవనే భావనకు ఒక సాంస్కృతిక ఉదాహరణగా నిలుస్తారు.
భగవత్ కథలతో పాటు దేశ నాయకుల జీవితాలు, క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం, ఏసు ప్రభువు జీవితం, ముస్లిం చరిత్ర వంటి విభిన్న అంశాలను యక్షగాన రూపంలో ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లాలనే ఆలోచన ఆయనకు ఉందని చెబుతున్నారు.
మతం గోడలు కడితే కళ వేదికలను నిర్మిస్తుంది. మతం మనుషులను విడదీసే సందర్భంలో కళ వారిని కలిపే వంతెనగా నిలుస్తుంది.
జానపదం అంతరించిపోతే… ఒక చరిత్ర అంతరించిపోతుంది
ఇలాంటి కళాకారుల జీవితాలను నమోదు చేయాలి. వారి కళను డాక్యుమెంట్ చేయాలి. యువతరానికి వారి అనుభవాలను అందించాలి. వృద్ధాప్యంలో కళాకారులు గౌరవంగా జీవించేలా సామాజిక భద్రత కల్పించాలి.
సన్మానం చనిపోయిన తర్వాత కాదు—బతికున్నప్పుడే ఉండాలి.
శాలువా, మెమెంటో, అవార్డు గౌరవానికి గుర్తులు కావచ్చు. కానీ కళాకారుడి జీవితానికి అవసరమైనది జీవన భరోసా.
అక్బర్ పాషా వంటి కళాకారులు మనకు ఒక ప్రశ్నను ముందుకు తెస్తున్నారు:
రంగస్థలంపై వెలుగులు విరజిమ్మే ముందు, ఆ వెలుగుల వెనుక నిలబడి ఉన్న కళాకారుడి జీవితంలో కూడా వెలుగు నింపుతున్నామా?
కళకు మతం లేదు.
కళాకారుడి ప్రతిభకు కులం లేదు.
కళకు సరిహద్దులు లేవు.
కానీ కళాకారుడి జీవితానికి మాత్రం సమాజం బాధ్యత ఉంది.
మహమ్మద్ అక్బర్ పాషా కథ ఒక కళాకారుడి కన్నీటి కథ మాత్రమే కాదు. మన సమాజం కళను ఎలా చూస్తోంది, కళాకారుడిని ఎలా ఆదరిస్తోంది అనే విషయానికి ఒక అద్దం.
కళను కాపాడుదాం. కళాకారుడిని కాపాడుదాం. జానపద సంస్కృతిని భవిష్యత్ తరాలకు అందిద్దాం.
వ్యాసరచన:
మాలోతు సాగర్
సామాజిక వేత్త
సెల్: 7013805411
About The Author
