“ఒక మహానేతను విమర్శించడం వేరు; ఆయన చారిత్రక పాత్రనే కల్పితం అని కొట్టిపారేయడం వేరు.” భారతదేశ సామాజిక చరిత్రలో డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ స్థానం అత్యంత ప్రత్యేకమైనది. కుల వ్యవస్థ, అంటరానితనం, సామాజిక అసమానత, విద్యా హక్కు, రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం, మహిళా హక్కులు, కార్మికుల హక్కులు, రాజ్యాంగ హక్కులు వంటి అనేక అంశాలపై ఆయన పోరాటం సాగించారు. అలాంటి వ్యక్తిని “కల్పిత నాయకుడు”, “అవసరానికి మించి గొప్పగా చూపించిన వ్యక్తి” లేదా “రాజకీయంగా తయారు చేసిన నాయకుడు” అంటూ అవమానించే వ్యాఖ్యలు చేయడం పరిపాటిగా మారింది. ఇలాంటి వ్యాఖ్యలను కేవలం ఒక వ్యక్తిపై చేసిన విమర్శగా చూడటం సరిపోదు. అవి ఏ సామాజిక వర్గాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకున్నాయి? ఏ చారిత్రక వాస్తవాన్ని నిరాకరిస్తున్నాయి? ఎవరి ప్రయోజనాలకు అవి ఉపయోగపడుతున్నాయి? అనే ప్రశ్నలను కూడా అడగాలి. అంబేద్కర్ చరిత్రలో ఉన్నారా? లేక చరిత్రను సృష్టించారా? అంబేద్కర్ గురించి భిన్నమైన రాజకీయ అభిప్రాయాలు ఉండవచ్చు. ఆయన ఆర్థిక విధానాలను విమర్శించవచ్చు. ఆయన రాజకీయ వ్యూహాలతో విభేదించవచ్చు. కాంగ్రెస్పై ఆయన వైఖరిని, కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంపై ఆయన చేసిన విమర్శలను, కార్మిక ఉద్యమంపై ఆయన అభిప్రాయాలను కూడా చర్చించవచ్చు. కానీ చర్చకు ఆధారం చరిత్ర కావాలి. అంబేద్కర్ మహారాష్ట్రలోని సామాజికంగా వెనుకబడిన వర్గంలో జన్మించి, తీవ్రమైన సామాజిక అవమానాలను ఎదుర్కొంటూ ఉన్నత విద్యను అభ్యసించారు. కొలంబియా విశ్వవిద్యాలయం, లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్ వంటి ప్రపంచ ప్రఖ్యాత విద్యాసంస్థల్లో చదివారు. న్యాయవాదిగా, ఆర్థికవేత్తగా, సామాజిక సంస్కర్తగా, రాజకీయ నాయకుడిగా, రచయితగా పనిచేశాడు .ఇది కల్పితం కాదు. అంబేద్కర్ జీవితాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఆయన స్వీయ రచనలు, ప్రసంగాలు, ప్రభుత్వ రికార్డులు, రాజ్యాంగ సభ చర్చలు, సమకాలీన పత్రాలు, పుస్తకాలు వంటి విస్తృతమైన ఆధారాలు ఉన్నాయి.అందువల్ల “అంబేద్కర్ కల్పిత నాయకుడు” అనే వాదన చారిత్రక పరిశీలనను తట్టుకోవాలంటే బలమైన ఆధారాలు చూపాలి. రాజ్యాంగ నిర్మాణంలో అంబేద్కర్ పాత్రను ఎలా చూడాలి? అంబేద్కర్ను భారత రాజ్యాంగానికి “ఒక్కడే రచయిత”గా చిత్రీకరించడం చారిత్రకంగా సరైనది కాదు. రాజ్యాంగం అనేది రాజ్యాంగ సభలో జరిగిన విస్తృత చర్చలు, అనేక కమిటీల పని, వివిధ సభ్యుల సూచనలు, న్యాయ నిపుణుల సహకారం, అంతర్జాతీయ అనుభవాల పరిశీలన వంటి అనేక ప్రక్రియల ఫలితం. కానీ అదే సమయంలో డ్రాఫ్టింగ్ కమిటీ ఛైర్మన్గా అంబేద్కర్ నిర్వహించిన కీలక పాత్రను తగ్గించడం కూడా చరిత్ర వక్రీకరణే. రాజ్యాంగ సభలో క్లిష్టమైన అంశాలపై ఆయన ఇచ్చిన వివరణలు, రాజ్యాంగ నిబంధనలను సమర్థిస్తూ చేసిన ప్రసంగాలు, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, సామాజిక న్యాయం, రాజ్యాంగ పరిరక్షణపై ఆయన చేసిన వ్యాఖ్యలు ఆయన పాత్రను స్పష్టంగా చూపుతాయి. అందుకే సరైన చారిత్రక వైఖరి: “అంబేద్కర్ ఒక్కడే రాజ్యాంగాన్ని రాయలేదు; కానీ రాజ్యాంగ నిర్మాణంలో ఆయన కీలకమైన నాయకత్వ పాత్ర పోషించారు.”ఇదే వాస్తవిక దృక్పథం. అంబేద్కర్పై దాడి ఎందుకు జరుగుతోంది? అంబేద్కర్ను “కల్పిత నాయకుడు”గా చూపించే ప్రయత్నాన్ని సామాజిక నేపథ్యం లేకుండా అర్థం చేసుకోలేం. అంబేద్కర్ ప్రధానంగా ప్రశ్నించినది కుల ఆధారిత సామాజిక వ్యవస్థ. ఆయన దృష్టిలో రాజకీయ స్వాతంత్ర్యం మాత్రమే సరిపోదు. సమాజంలో మనిషికి మనిషికి సమానత్వం లేకపోతే స్వాతంత్ర్యం అసంపూర్ణమే.అందుకే ఆయన: కుల వివక్షను ప్రశ్నించాడు అంటరానితనాన్ని,వ్యతిరేకించాడు .విద్యను సామాజిక విముక్తికి ఆయుధంగా చూశాడు .- రాజకీయ ప్రాతినిధ్యాన్ని డిమాండ్ చేశాడు .- సామాజిక ప్రజాస్వామ్యాన్ని ప్రాముఖ్యంగా భావించాడు – మహిళల హక్కులకు మద్దతు ఇచ్చాడు .కార్మికుల సంక్షేమంపై పనిచేశాడు .- రాజ్యాంగబద్ధ హక్కులకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చాడు . ఇలాంటి ఆలోచనలు సమాజంలోని శక్తి సంబంధాలను ప్రశ్నిస్తాయి. అందువల్ల అంబేద్కర్పై దాడి అనేది చాలాసార్లు ఒక వ్యక్తిపై దాడిగా కాకుండా ఆయన ప్రతిపాదించిన సమానత్వ ఆలోచనలపై దాడిగా మారుతుంది. అంబేద్కర్ను కేవలం ఒక కుల నాయకుడిగా పరిమితం చేయడం కూడా తప్పే! అంబేద్కర్ను విమర్శించే మరో పద్ధతి ఆయనను కేవలం ఒక వర్గానికి చెందిన నాయకుడిగా పరిమితం చేయడం. అంబేద్కర్ తన రాజకీయ జీవితంలో అణగారిన వర్గాల హక్కుల కోసం పోరాడటం నిజమే. కానీ ఆయన ఆలోచనలు అక్కడితో ఆగిపోలేదు. ఆయన ప్రజాస్వామ్యాన్ని కేవలం ఎన్నికల ప్రక్రియగా చూడలేదు. సామాజిక, ఆర్థిక అసమానతలు కొనసాగితే రాజకీయ ప్రజాస్వామ్యం బలహీనపడుతుందని హెచ్చరించారు. ఆయన చెప్పిన స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం అనే విలువలు ఏ ఒక్క కులానికీ పరిమితమైనవి కావు. అందుకే అంబేద్కర్ను ఒక కులానికి పరిమితం చేయడం ఎంత తప్పో, ఆయనపై విమర్శలను నిషేధించడం కూడా అంతే తప్పు. అంబేద్కర్ను విమర్శించవచ్చు; కానీ ఆధారాలతో విమర్శించాలి. అంబేద్కర్–గాంధీ విభేదాలను దాచాల్సిన అవసరం లేదు అంబేద్కర్ చరిత్రను నిజాయితీగా అధ్యయనం చేయాలంటే మహాత్మా గాంధీతో ఆయనకు ఉన్న తీవ్రమైన విభేదాలను కూడా చర్చించాలి. ప్రత్యేక ఎన్నికల ప్రాతినిధ్యం, దళితుల రాజకీయ హక్కులు, కుల వ్యవస్థ నిర్మూలన, సామాజిక సంస్కరణల మార్గం వంటి అంశాల్లో ఇద్దరి మధ్య విభేదాలు ఉన్నాయి. పూణే ఒప్పందం చుట్టూ జరిగిన రాజకీయ పరిణామాలు కూడా భారత సామాజిక-రాజకీయ చరిత్రలో ముఖ్యమైన అధ్యాయం. అయితే ఈ విభేదాలను చూపిస్తూ అంబేద్కర్ పాత్రను పూర్తిగా నిరాకరించడం సరైన చరిత్ర కాదు. చరిత్రలో గొప్ప నాయకులు పరస్పరం విభేదిస్తారు. ఆ విభేదాల వల్ల ఎవరి చారిత్రక పాత్రా చెరిగిపోదు. అంబేద్కర్పై కమ్యూనిస్టుల విమర్శలు ఉన్నాయి అంబేద్కర్ను గౌరవించడం అంటే ఆయన ప్రతి రాజకీయ అభిప్రాయాన్ని అంగీకరించాల్సిన అవసరం లేదు. అంబేద్కర్ కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలోని కొన్ని సిద్ధాంతాలు, రాజకీయ పద్ధతులను తీవ్రంగా విమర్శించారు. అదే సమయంలో కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలోని అనేక వర్గాలు అంబేద్కర్ కుల నిర్మూలన ప్రశ్నను సరైన స్థాయిలో ముందుకు తీసుకురాలేదని విమర్శలను ఎదుర్కొన్నాయి. ఇక్కడి నుంచి ఒక ముఖ్యమైన పాఠం వస్తుంది: విమర్శ వేరు — నిరాకరణ వేరు. మార్క్సిస్టు దృష్టితో అంబేద్కర్ను విమర్శించాలంటే ఆయన వర్గ విశ్లేషణలోని పరిమితులను, కుల-వర్గ సంబంధాలపై ఆయన ఆలోచనలను, రాజ్యాంగపరమైన మార్గంపై ఆయన నమ్మకాన్ని విశ్లేషించవచ్చు. అదే సమయంలో అంబేద్కర్ కుల నిర్మూలన ప్రశ్నను భారతీయ సమాజంలో కేంద్ర సమస్యగా ముందుకు తెచ్చిన చారిత్రక వాస్తవాన్ని కూడా అంగీకరించాలి. కులాన్ని పక్కన పెట్టి వర్గాన్ని అర్థం చేసుకోలేం; వర్గాన్ని పక్కన పెట్టి కులాన్ని పూర్తిగా అర్థం చేసుకోలేం. ఇది భారతీయ సామాజిక మార్పు ఉద్యమాలకు ఇప్పటికీ కీలకమైన పాఠం. “కల్పిత నాయకుడు” అనే పదం వెనుక అసలు రాజకీయమేమిటి? ఒక నాయకుడి చారిత్రక పాత్రను తగ్గించడానికి మొదట ఆయనను “అతిగా ప్రచారం చేయబడిన వ్యక్తి”గా చిత్రీకరిస్తారు. తర్వాత ఆయనకు ఉన్న ప్రజా ప్రభావాన్ని “రాజకీయ సృష్టి”గా చెబుతారు. ఆ తరువాత ఆయన ఆలోచనలను “విభజన రాజకీయాలు”గా ముద్ర వేస్తారు. చివరకు ఆయన చారిత్రక పాత్రనే నిరాకరించే ప్రయత్నం జరుగుతుంది. ఇది కేవలం అంబేద్కర్ విషయంలోనే కనిపించే పద్ధతి కాదు. అనేక దేశాల్లో, అనేక సామాజిక ఉద్యమాల్లో, ప్రజల హక్కుల కోసం పోరాడిన నాయకుల చరిత్రను తిరిగి రాసే ప్రయత్నాలు జరిగాయి. అందువల్ల ప్రశ్న: “అంబేద్కర్ను ఎవరు తయారు చేశారు?” కాదు. ప్రశ్న: “అంబేద్కర్ ఎందుకు కోట్లాది మంది అణగారిన ప్రజలకు తమ స్వాభిమానానికి ప్రతీకగా మారారు?” అనే దానిని పరిశీలించాలి. అంబేద్కర్ ప్రజాదరణకు కారణం ఏమిటి? ఒక నాయకుడిని ప్రజలు దశాబ్దాల తరబడి గుర్తుంచుకోవడానికి కేవలం ప్రభుత్వ ప్రచారం సరిపోదు. అంబేద్కర్ పేరు భారతదేశంలోని అనేక అణగారిన వర్గాల సామాజిక చైతన్యంతో ముడిపడి ఉంది. విద్య కోసం పోరాటం, స్వాభిమానం కోసం పోరాటం, కుల వివక్షకు వ్యతిరేక పోరాటం, రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం కోసం పోరాటం—ఇవి వారి జీవిత అనుభవాలకు సంబంధించిన ప్రశ్నలు. అందువల్ల అంబేద్కర్ ఒక పుస్తకంలోని పాత్రగా కాకుండా సామాజిక ఉద్యమాల సజీవ చిహ్నంగా మారారు. అది ఎవరైనా రాజకీయ పార్టీ ఇచ్చిన బిరుదు వల్ల జరిగినది కాదు. అంబేద్కర్ విగ్రహాలు పెరగడం మాత్రమే సరిపోతుందా? ఇక్కడ అంబేద్కర్ను విమర్శించే వారితో పాటు ఆయనను గౌరవించే వారినీ ఒక ప్రశ్న అడగాలి. అంబేద్కర్ విగ్రహాలు పెరగడం, జయంతి వేడుకలు నిర్వహించడం మాత్రమే ఆయనను గౌరవించడం కాదు. ఆయన ఆలోచనలను ఆచరణలో పెట్టడం ముఖ్యం.- ప్రతి పిల్లవాడికి నాణ్యమైన విద్య అందుతున్నదా?- కుల వివక్ష తగ్గుతున్నదా?- భూమి, ఉపాధి, వనరులపై సమాన అవకాశాలు ఉన్నాయా?- మహిళలకు సమాన హక్కులు ఉన్నాయా?- అణగారిన వర్గాలకు రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం పెరుగుతున్నదా?రాజ్యాంగ హక్కులు రక్షించబడుతున్నాయా?- సామాజిక ప్రజాస్వామ్యం బలపడుతున్నదా? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు లేకుండా అంబేద్కర్ చిత్రపటాలకు పూలమాలలు వేయడం ఒక ఆచారంగా మాత్రమే మిగిలిపోతుంది. అంబేద్కర్ను విమర్శించకూడదా? విమర్శించాలి.కానీ మూడు ప్రమాణాలు ఉండాలి:
- చారిత్రక ఆధారం ఏ ఆరోపణ చేసినా దానికి ఆధారం ఉండాలి.
- సంపూర్ణ సందర్భం ఒక ప్రసంగంలోని ఒక్క వాక్యాన్ని తీసుకుని మొత్తం అంబేద్కర్ ఆలోచనగా చూపకూడదు.
- వ్యక్తిగత అవమానం కాదు రాజకీయ లేదా సిద్ధాంతపరమైన విమర్శకు వ్యక్తిగత అవమానం అవసరం లేదు. అంబేద్కర్ రచనలు చదివి ఆయనను విమర్శించడం ప్రజాస్వామ్యం. అంబేద్కర్ గురించి తెలియకుండానే “కల్పిత నాయకుడు” అని ముద్ర వేయడం చరిత్రపట్ల అన్యాయం. రాజ్యాంగ విలువలను కాపాడటం అంటే అంబేద్కర్ను విగ్రహంగా మార్చడం కాదు అంబేద్కర్ వారసత్వాన్ని నిజంగా గౌరవించాలంటే ఆయనను కేవలం విగ్రహంగా కాకుండా ఆలోచనగా చూడాలి. సమానత్వం ప్రమాదంలో ఉన్నప్పుడు ఆయనను గుర్తు చేసుకోవాలి. కుల వివక్ష ఎదురైనప్పుడు ఆయనను గుర్తు చేసుకోవాలి. విద్యా అవకాశాలు అసమానంగా మారినప్పుడు ఆయన ఆలోచనలను చర్చించాలి. రాజ్యాంగ హక్కులు బలహీనపడుతున్నప్పుడు ఆయన ప్రజాస్వామ్య దృక్పథాన్ని గుర్తుచేసుకోవాలి. అణగారిన ప్రజలకు రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం నిరాకరించబడినప్పుడు ఆయన పోరాటాన్ని అధ్యయనం చేయాలి. అప్పుడు మాత్రమే అంబేద్కర్ వారసత్వం జీవిస్తుంది. చరిత్రను విమర్శించండి, చెరిపేయకండి డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఒక దేవుడు కాదు. ఆయన తప్పులేనివాడు కూడా కాదు. ఆయన ఒక చారిత్రక వ్యక్తి. అందువల్ల ఆయనను అధ్యయనం చేయాలి, విశ్లేషించాలి, విమర్శించాలి. కానీ “కల్పిత నాయకుడు” అంటూ ఆయన చారిత్రక పాత్రను కొట్టిపారేయడం శాస్త్రీయ చర్చ కాదు. అంబేద్కర్ జీవితాన్ని అంగీకరించాలా వద్దా అనేది ఎవరి వ్యక్తిగత ఇష్టం కావచ్చు. కానీ ఆయన భారత సామాజిక చరిత్రపై చూపిన ప్రభావాన్ని నిరాకరించడం మాత్రం చారిత్రక వాస్తవాలను నిరాకరించడమే. అంబేద్కర్ అసలు వారసత్వం విగ్రహాల్లో లేదు. అది సమానత్వం కోసం పోరాటంలో ఉంది. అది స్వాభిమానం కోసం పోరాటంలో ఉంది. అది కుల వివక్షకు వ్యతిరేకంగా నిలబడటంలో ఉంది. అది విద్య, హక్కులు, ప్రాతినిధ్యం, ప్రజాస్వామ్యం కోసం పోరాటంలో ఉంది. కాబట్టి “అంబేద్కర్ కల్పిత నాయకుడు” అనే ప్రశ్నకు సమాధానం ఒక్కటే: కల్పితం అయితే చరిత్ర పుస్తకాల్లో మాత్రమే ఉండేవాడు. అంబేద్కర్ మాత్రం ప్రజల సామాజిక చైతన్యంలో ఉన్నాడు. అందుకే అంబేద్కర్పై విమర్శలు రావచ్చు—విమర్శించండి. ఆయన సిద్ధాంతాలతో విభేదించవచ్చు—విభేదించండి. కానీ చరిత్రను వక్రీకరించి ఆయనను కల్పిత నాయకుడిగా చిత్రీకరించడాన్ని మాత్రం ప్రశ్నించాలి.
వ్యాస రచన మాలోతు సాగర్ సెల్ నెంబర్ 7013805411
About The Author
